Endometriozis ve Çikolata Kisti

Kadınlar arasında “kronik pelvik ağrı” ve “çocuk sahibi olamama” şikayetlerinin arkasında yatan en önemli jinekolojik hastalıklardan biri endometriozistir. Toplumda yaygın olarak bilinmesine rağmen, tanı konması ortalama 7-8 yılı bulabilen bu hastalık, kadınların yaşam kalitesini, iş hayatını ve sosyal ilişkilerini ciddi şekilde olumsuz etkiler.

Endometriozis Nedir?

Normal şartlarda, her ay adet döneminde kanamayla birlikte dökülen ve rahmin iç yüzeyini kaplayan dokuya endometrium adı verilir.

Endometriozis, bu rahim içi zarı dokusunun, rahim dışındaki başka organlarda (en sık yumurtalıklarda, tüplerde, karın içi zarında, bağırsaklarda veya idrar torbasında) yerleşmesi ve orada büyümesi durumudur. Rahim dışına yerleşen bu dokular da tıpkı rahim içindekiler gibi her ay hormonal döngüye yanıt vererek kanar. Ancak bu kanın vücut dışına çıkacak bir yolu olmadığı için yerleştiği bölgelerde kronik iltihaplanmaya (enflamasyon), yapışıklıklara ve kistlere yol açar.

Endometriozisin Belirtileri Nelerdir?

Endometriozis, bazen hiçbir belirti vermeden rutin muayenede fark edilebileceği gibi, sıklıkla şu semptomlarla kendini gösterir:

• Dismenore (Şiddetli ve Ağrılı Adet Dönemleri): Klasik adet sancısından çok daha şiddetlidir. Ağrı genellikle adetten birkaç gün önce başlar, adet boyunca sürer ve ağrı kesicilere dirençlidir.
• Disparoni (İlişki Esnasında Ağrı): Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında alt karın bölgesinde derin bir ağrı hissedilir.
• Kronik Pelvik Ağrı: Adet dönemlerinden bağımsız olarak, kasık ve alt karın bölgesinde aylarca süren bir ağrı mevcuttur.
• İnfertilite (Kısırlık): Çocuk tedavisi için başvuran kadınların yaklaşık %30-40’ında altta yatan neden endometriozistir. Tüplerde yapışıklığa neden olarak veya yumurta kalitesini bozarak gebeliği zorlaştırır.
• Diğer Belirtiler: Adet dönemlerinde ağrılı büyük abdest (dışkılama), idrarda yanma, şişkinlik, kronik halsizlik ve yorgunluk.

Endometriozis Teşhisi Nasıl Konur?

Endometriozis teşhisi, hastanın şikayetlerinin dikkatle dinlenmesiyle başlar. Tanı sürecinde kullanılan yöntemler şunlardır:

• Ayrıntılı Jinekolojik Muayene ve Ultrasonografi: Yumurtalıklara yerleşen çikolata kistleri ultrason muayenesinde kendilerine has “buzlu cam” görünümüyle saniyeler içinde teşhis edilebilir. Ancak karın zarı üzerindeki milimetrik odaklar ultrasonda görünmeyebilir.
• Pelvik MR (Emar): Özellikle derin yerleşimli endometriozis odaklarının (bağırsak, mesane veya rahim arkası bağlardaki tutulumların) tespiti için oldukça hassas bir görüntüleme yöntemidir.
• Kan Testleri (Ca-125): Endometriozis varlığında bu tümör belirteci kanda hafif-orta düzeyde yükselebilir. Kesin tanı aracı değildir ancak takiple ilgili fikir verir.
• Laparoskopi (Kesin Tanı): Göbek deliğinden küçük bir kamera ile karın içine girilerek odakların doğrudan gözle görülmesi ve biyopsi alınması işlemidir. Altın standart tanı yöntemidir ancak günümüzde cerrahi dışı yöntemlerle de büyük oranda tanı konabilmektedir.

Çikolata Kisti (Endometrioma) Nedir?

Endometriozis odakları yumurtalıklara yerleşip her ay burada kanamaya neden olduğunda, zamanla bu kan birikir ve bir kist halini alır. Kistin içinde biriken eski kan zamanla kahverengi, koyu ve kıvamlı bir sıvıya dönüşür. Bu sıvı eritilmiş çikolataya benzediği için tıpta bu kistlere Çikolata Kisti (Endometrioma) denir.

Endometriozis ve Çikolata Kisti Tedavisi Nasıl Yapılır?

Endometriozis kronik bir hastalıktır, yani menopoza kadar tamamen ortadan kalkması zordur. Tedavinin temel amacı ağrıyı dindirmek, kist büyümesini kontrol altına almak ve çocuk istemi varsa gebeliği sağlamaktır.

Medikal (İlaç ve Hormon) Tedavisi

• Ağrı Kesiciler: Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) adet sancılarını hafifletmek için ilk basamaktır.
• Doğum Kontrol Hapları: Hormonları baskılayarak odakların her ay kanamasını ve büyümesini engeller, ağrıyı ciddi oranda azaltır.
• Progesteron Tedavileri ve Hormonlu Spiral: Rahim iç zarını incelten bu tedaviler endometriozis odaklarını körelterek kistlerin büyümesini baskılar.
• GnRH Analogları (Geçici Menopoz İğneleri): Vücuttaki östrojen hormonunu tamamen baskılayarak odakları kurutmayı amaçlayan, genellikle kısa süreli (3-6 ay) kullanılan iğnelerdir.

Cerrahi Tedavi (Çikolata Kisti Ameliyatı)

Günümüzde çikolata kistlerinde ilk seçenek hemen ameliyat etmek değildir. Cerrahi karar genellikle; kistin çok büyük olması (5-6 cm üzeri), şiddetli ve ilaçla geçmeyen ağrı varlığı, kistte yırtılma riski veya kanser şüphesi durumunda alınır. Ameliyatlar standart olarak Laparoskopi (Kapalı Ameliyat) yöntemiyle, küçük deliklerden girilerek yapılır.

Çikolata Kisti Ameliyatının Riski Var mı?

Her cerrahi işlemin genel riskleri (enfeksiyon, kanama vb.) olmakla birlikte, çikolata kisti ameliyatlarının en spesifik ve en önemli riski yumurtalık rezervinin zarar görme ihtimalidir.

Çikolata kistinin duvarı, yumurtalığın sağlıklı dokusuna çok sıkı yapışıktır. Kist soyulup çıkarılırken, ne kadar titiz çalışılırsa çalışılsın sağlam yumurtalık dokusundan da minimal bir kayıp yaşanabilir. Bu durum özellikle henüz doğum yapmamış, yumurta rezervi zaten düşük olan kadınlarda erken menopoz riski yaratabilir. Bu nedenle genç ve çocuk istemi olan hastalarda cerrahi karar çok hassas verilmeli, gerekirse ameliyat öncesi yumurta dondurma seçeneği hastaya sunulmalıdır.

Çikolata Kisti Nedeniyle Ameliyat Oldum, Tekrar Eder mi?

Evet, tekrar etme riski vardır. Endometriozis östrojene bağımlı ve doğurganlık çağı boyunca aktif kalabilen kronik bir süreçtir. Ameliyatla kist tamamen temizlense bile, vücutta östrojen hormonu salgılanmaya devam ettiği sürece hastalığın ilk 5 yıl içinde tekrarlama riski yaklaşık %20 ila %40 arasındadır.

Kistin tekrar etmesini önlemek adına, ameliyat sonrasında hastanın durumuna uygun olarak doğum kontrol hapları veya baskılayıcı hormon tedavilerine menopoza kadar ya da çocuk istemi olana kadar devam edilmesi hayati önem taşır.

Randevu Al